Yaptıklarımız, yapıldıkları zamanın ötesindeydi.

Şirketin adı ne yaptığını söylüyor: Data Management Systems. Veri.

Kablosuz paket veri şebekesi üzerinde çalışan ilk yerli ürünü geliştirdik — tüketici mobil verisinden yıllar önce. Şebekenin işletmecisi bunu bir plaketle kayda geçirdi. Aynı şirket iki yıl sonra Corbuss adını alacak ve Turkcell çatısı altına girecek; ilişki hiç kopmadı.

Bir oda dergisinde işimizi anlatırken üç şeyden söz etmişiz: parmak iziyle güvenlik, araçlardan veri toplama, ve kredi kartıyla çalışan otomat. Üçü de o gün Türkiye'de sahada yoktu.

Kredi kartıyla çalışan makine standdaydı; üzerinde şu yazıyordu: "artık kredi kartınızı kullanarak…" Pepsi'nin kendi broşürü sonradan onu "Bilişim 99 ve Bilişim 2000 fuarlarında, Corbuss standında basına tanıttığımız" diye anacaktı. Bu bizim işimiz, fotoğraflı — 113.000 ziyaretçi ve 745 katılımcı şirketin olduğu bir fuarda.

Aynı fuarda ziyaretçiler cep telefonundan otomata talimat vererek de kola aldı — operatörün orada tanıttığı kendi servisi. Dönemin sektör gazetesi bunu fuarın "ilkleri" arasında saydı, IBM'in giyilebilir PC'si ve Windows 2000 ile aynı sayfada.

Ürün hattını tek bir elektronik kart üzerine kurduk: telemetri, protokolü olmayan elektromekanik makinelerin kontrolü, ve kart ödemesi. Merkezdeki karşılığı Gateway 2000'di.

Aynı fuarda makine de oradaydı. Pepsi'nin broşürü "Bilişim 99 ve Bilişim 2000 fuarlarında Corbuss standında basına tanıttığımız" diyor. Standı gezen bir ziyaretçi de aynı hafta yazdığı yazıda, sunulan hizmetler arasında "kredi kartlı otomat servisi"ni saymış.

İşin ne olduğunu en açık söyleyen taraf müşterinin kendisi. Pepsi'nin tanıtım broşürü büyük harflerle şunu yazıyor: "TÜRKİYE'DE İLK KEZ VENDİNG'LERDE KREDİ KARTI UYGULAMASINA PEPSİ VENDİNGLERİNDE BAŞLANIYOR." Aynı broşürün diğer baskısı bunu Yapı Kredi iş birliğiyle birlikte anıyor. Ve aynı kâğıtta o uygulamanın kimin olduğu da yazılı: "Kredi kartı VM-POS/C™ teknolojisi, DMS Tech tarafından sağlanmıştır." Yani "Türkiye'de ilk" bizim değil, müşterinin cümlesi — biz yalnızca aynı sayfada adı geçen tarafız.

Bir sektör dergisi aynı standı bağımsız olarak doğruluyor: ertesi yıl yazan Telepati, uygulamayı "Bilişim 2000 Fuarı'nda Corbuss standında da tanıtımı yapılan" diye anlatıyor ve o tarihte bir buçuk yıldır 25 otomatta denendiğini ekliyor. Üç anlatım, tek stand — müşterinin broşürü, ziyaretçinin yazısı, bir dergi.

Makineler metro istasyonlarına kuruldu. Kurulum için basılan tanıtım broşürü, makinenin neleri kabul ettiğini sayıyor: madeni para, jeton, akıllı kart, toplu taşımda kullanılan dijital biletler ve kredi kartı.

Yerleşim ile ödeme yöntemi aynı kararın iki parçasıydı: metroya konan bir makinenin ulaşım biletini kabul etmesi gerekiyordu.

Bir buçuk yıl ve 25 makinelik denemeden sonra servis sözleşmesi imzalandı. Kablosuz; makinelere telefon hattı çekilmedi.

Basının işi ele aldığı ve iki derginin bizi adımızla andığı yıl bu: haftalık Telepati "sistemin bütünleştirmesini DMS tech firması yaptı" diye yazdı; ekonomi dergisi Ekonomist aynı lansmanı haftalar önce vermişti — üstelik kendi sitemizde de duran, arşivlenmiş bir fotoğrafla.

O ağustos bir televizyon haber sitesi Pepsi'nin bir başka makinesini yazdı — telefonla satın alınanı. Lansmanda kısa numarayı aradığınızda bir cıngıl çalıyor, ardından makine ürünü veriyordu. Haber cıngıl tarafındaki iletişim sağlayıcısını andı, makine tarafı hakkında bir şey söylemedi; Pepsi'nin kendi broşürü bu ayrımı zaten baştan sona basıyor — kart teknolojisi DMS Tech'e, iletişim çözümü iş ortağına.

Cıngıl kısa süre sonra kaldırıldı. Kalan şey altındaki katmandı: arıyordunuz, ürünü alıyordunuz, bedeli cep telefonu hesabınıza yazılıyordu. O servis yıllarca çalıştı — kısa numarası 8099'du.

Kendi sitemizde ne yaptığımızı yazmışız: mevcut otomatlar, taksimetreler, parkmetreler, turnikeler, kapılar, benzin pompaları. Ve kendimizi tarif ettiğimiz ifade: protocol converters, gateways.

2001'de başlayan servis artık sahanın sıradan bir parçasıydı. Kullanıcılar 8099'u arayıp otomattan ürün alıyor, bedel telefon faturasına yansıyordu. İnternette o yıllardan kalan kullanıcı yorumları hâlâ duruyor: "Bozuk parayla uğraşmak istemeyenler için süper bir hizmet."

Aynı yıl ödeme ünitesinin üçüncü neslini seri üretime aldık.

Merkezi isimlendirdik: ülke sunucusu, VPN, raporlama. Bugün "telemetri platformu" denen şeyin o günkü adı.

Yaklaşık iki bin otomat online izleniyordu. O yıl kendi standımızda sergilenen şey telemetri, ödeme ve ürün çeşitliliğinin bir aradaydı — içinde Kanal D Home Video için bir DVD otomatı ve bir patates otomatı da vardı.

DVD otomatı basına çıktı ve — bizim için alışılmadık biçimde — adımızla anıldı: bir hafta içinde iki yayın ve müşterinin kendi sitesi makineleri VEND-e-VEND'e atfetti. Kanal D Home Video bunu kendi haber sayfasına "Türkiye'de bir ilk: Film otomatı!" başlığıyla koydu ve haberin içinde ikisini aynı cümlede birleştirdi: "VEND-e-VEND firması ile birlikte VENDING EXPO 2007 fuarına katılan Kanal D Home Video … otomatlarda DVD satarak Türkiye'de bir ilk'i gerçekleştiriyor." İddia da, yanındaki isim de müşterinin kendi kaleminden — biz onun iddiası olarak aktarıyoruz.

Aynı standın bir başka makinesinde ulaşım kartı vardı. Bir Pepsi otomatının ortasına dokunmatik ekran koyduk ve üzerinde Akbil dolumu yaptık — üstelik dolum kredi kartıyla yapılıyordu, yani ulaşım kartına yükleme makinedeki banka kartı akışı üzerinden. Amaç yalnızca bir dolum arayüzü de değildi: ekran, makineyi bir interaktif şehir deneyimi noktasına çevirmek içindi. Fuarda vitrinde durmadı, çalışır halde gösterildi. Akbil, İstanbulkart'ın atasıdır — bu, on iki yıl sonra İstanbulkart'a uzanan hattın ilk halkası.

Sahaya da indi: bir tanesi Mecidiyeköy'deki Opet benzin istasyonuna yerleştirildi. Ve altı ay sonra hâlâ haberdi — Haziran 2008'de aynı makine, yalnızca kredi kartıyla satış yaparak Lütfi Kırdar'daki Cardist kart sektörü fuarına gitti. Yani tek seferlik bir lansman duyurusu değildi.

Aynı zamanda bir çıkmaz sokaktı: sattığı ürün tükenmek üzereydi.

Sahadaki tüm ödeme üniteleri, iki yıla yayılan bir göçle yeni nesil kontrolör ve temassız okuyucuyla değiştirildi.

Göçün ortasında bir sektör dergisi bunu kayda geçirdi: Ağustos 2009'da röportaj veren şişeleyici firmanın kendi yöneticisi, kart ödeme mekanizmalarını adıyla DMS Tech'e atfetti.

Otomat sektörünün veri aktarım standardına (EVA DTS) üretici kodumuzu Mayıs 2008'de kaydettirmiştik. Yayımlanan listenin kamuya açık arşivlerde bulunan en eski sürümü Temmuz 2009 tarihli — ve o listede Türkiye'den üç firma var, biri biziz.

Kapalı devre sistem kendi adıyla devreye girdi: CSC / AnyID. Aynı anda üç şey — kapalı devre kredi, sadakat ve istihkak. Personel, işe gelirken zaten taşıdığı kartla makineden alıyor; harcadığı da işverenin tanımladığı istihkak. AnyID'nin anlamı da bu: kimlik manyetik kart da olur, akıllı kart da, PDKS kartı da — sahada hangisi varsa.

Aynı yıl Visa Europe temassız kabul eden işyerlerine yönelik bir mayıs kampanyası yaptı ve PepsiCo kazandı: bir önceki aya kıyasla ülkede en fazla temassız ödeme artışını onun noktaları aldı. O makinelerin üzerindeki temassız terminaller bizimdi.

Otomatlarda NFC çalışıyordu.

Lansman haberleri, bu sayfanın nadiren elde ettiği bir şeyi yaptı: ürünü adıyla andı. Haberler makineleri VMPOS taşıyan üniteler olarak tarif ediyor ve neleri kabul ettiğini sayıyor — manyetik şerit, temassız, bankanın debit kartları, puan kullanımına uygun kartlar ve NFC. O liste, 2008'de yapılan işin üç yıl sonra hâlâ çalıştığının kaydı; puan kullanımı dahil. Şirket adı yok; ürün adı var.

PepsiCo o aralık kendi global sitesinde duyurdu ve ölçeği de yazdı: Türkiye'ye yerleştirilmiş 1.200 NFC'li makine — üniversiteler, hastaneler, metro istasyonları — ve ocak ayında gelecek 1.100 tane daha. O sayfa web'den tamamen kalkmış; aşağıdaki ekran görüntüsü elimizdeki tek kopya.

Filoyu fotoğrafladık. Aynı filoda, aynı çözümle: protokolü olmayan 1990'ların elektromekanik makineleri röle ve gerilim okumasıyla, iki ayrı üreticinin MDB'li makineleri seri protokolle bağlıydı.

Aynı yıl Dubai'de PepsiCo'nun global etkinliğinde kendi standımızla yer aldık, çözümü doğrudan global üst yönetime anlattık. Bir ay sonra New Delhi Havalimanı'nda PepsiCo ile kredi kartı test uygulaması sahaya indi.

Yemek kartının otomatta kabulünü şemanın kendi proje ekipleriyle birlikte geliştirdik. İlk şema 2018'de sahaya indi: Setcard.

Şemalar arka arkaya devreye girdi: Setcard 2018'de, Multinet ve Ticket/Edenred 2019'da, Metropol 2020'de. Dört şema, üç yıl. Her biri ayrı bir entegrasyon demek; makine artık tek bir kart tipini değil, birden fazla şemayı kabul ediyor.

Aynı dönemde ödeme kartsızlaşmaya da başladı — Pluxee tarafında iş QR'a taşındı. Yemek çekinin kâğıttan karta, karttan QR'a geçişinin otomat tarafı bu üç yılda kuruldu.

Hamidiye su otomatlarında İstanbulkart geçiyor; cihazın ekranında DMS Tech yazıyor. Aynı fikrin ikinci gelişi: 2007'de dokunmatik ekranlı otomatta Akbil dolumu yapıyorduk — o temaslı bir jetondu. Bu sefer kartın kendisi değişmişti; aynı işi ulaşım kartının yeni nesil teknolojisiyle yaptık.

Kartsız uygulamaya geçtik: yemek şeması artık QR ile de çalışıyor. Umman Havalimanı projesi sahaya indi — Ingenico Umman ile üçüncü ayrı protokol, NBO bankası ve OmanNet ulusal ödeme şebekesi üzerinden; terminalin kendi ekranında yine DMS Tech. Ltd. yazıyordu.

Ve o yıl kendi standımızda sergilediğimiz makine bir otomat değildi: PLC ile çalışan bir süt otomatı. Ne MDB ne Executive — endüstriyel otomasyon donanımı.

Devreye alınmasından bir yıl sonra çözüm Muscat Havalimanı'nda çalışıyor: kahve otomatlarındaki ödeme katmanı bizim, üç protokolün üçüncüsü üzerinden.

Yurt içinde aynı katman Tchibo To Go'nun kahve makinelerinde: dağıtıcının kendi sitesi, makinelerdeki kart çözümünü bize atfediyor. Kahve burada yan bir dikey değil — bir ödeme cihazının halkla en sık karşılaştığı yer.

HERO yayınlandı, uç cihaz sahada. Ürün donmuş değil; güncellenerek genişliyor.

Sektörün veri standardında hâlâ kayıtlıyız. 2009'da Türkiye'den üç firmadan biriydik; bugün sekiz firma var ve biz hâlâ listedeyiz.