Otomat telemetrisinden 25 yıl önce: 1998'de Türkiye'nin ilk yerli Mobitex ürünü
Otomat telemetrisi yeni bir kavram değil. GSM data henüz yokken, 1998'de kablosuz paket-data teknolojisi Mobitex üzerinde Türkiye'nin ilk yerli ürününü geliştirdik ve Mobicom'dan ödül aldık. Bugünkü otomat takip platformunun 25 yıllık kökü bu.
Bugün “otomat telemetrisi” dediğimiz şey — makinenin kendi durumunu uzaktan, kablosuz bildirmesi — çoğu için yeni bir kavram. Bizim için değil. Biz bunu GSM data henüz yokken, 1998'de yapıyorduk.
1998: GSM data yokken kablosuz veri
Bugün her telefonda mobil internet var. 1998'de yoktu. Cihazların kablosuz veri göndermesi için o dönemin teknolojisi Mobitex'ti — Ericsson'ın paket-data ağı. Türkiye'de bu altyapı, sonradan Turkcell'in veri omurgasına dönüşecek olan CorBuss/Mobicom ekosistemi tarafından işletiliyordu.
İşte o ağ üzerinde çalışan ilk yerli ürünü biz geliştirdik. Mobicom Bilgi İletişim Hizmetleri A.Ş., 1998'de DMS'e bir plaket verdi:
"1998 yılında Mobitex Teknolojisinde İLK YERLİ ÜRÜN geliştiren DMS Ltd.'e teşekkür ederiz."
Bu plaket hâlâ elimizde. Ve söylediği şey basit ama önemli: bir cihazın sahadan merkeze kablosuz veri taşıması — yani uzaktan telemetrinin ta kendisi — bizim için 25 yıllık bir mühendislik pratiği.
Bu neden bugünle ilgili
Teknoloji değişti; problem değişmedi. 1998'de Mobitex paketleriyle taşıdığımız veri, bugün otomatlardan buluta akan telemetriyle aynı işi yapıyor: sahadaki makinenin ne yaptığını merkezden görmek.
- O zaman: kablosuz paket-data, saha cihazından merkeze durum bilgisi.
- Bugün: Android edge cihazı → bulut → tarayıcıdan filo yönetimi; satış, stok, sıcaklık, hata, çalışma süresi gerçek zamanlı.
Ağ Mobitex'ten GSM'e, GSM'den bugünkü bulut mimarisine evrildi. Bizim işimiz hep aynı kaldı: veriyi güvenilir şekilde sahadan merkeze taşımak. Donanım değişir, ağ değişir — mühendislik birikimi kalır.
IOV: 1999'da “Akıllı Çevrimiçi Otomat”
O yılların ürün hattının adı IOV — Intelligent Online Vending (Akıllı Çevrimiçi Otomat) idi. “Bağlı otomat”, “IoT” ya da “bulut otomat” terimleri henüz yokken, biz tam olarak bunu tarif eden bir ürün ailesi geliştirdik. Kendi elektronik kontrol kartımızın üstünde üç uygulama çalışıyordu:
- VMCom — makinedeki veriyi otomat standartları (MDB, Executive) üzerinden toplar, kablosuz ağa (Mobitex ya da GSM-data/SMS) taşırdı. Bugünkü otomat telemetrisinin atası.
- VM-POS — otomat makinesinde VISA/MasterCard kartlı ödemeyi kablosuz ağ üzerinden alırdı — telefon hattına gerek kalmadan. O tarihte temassız ve EMV akıllı kart bile opsiyon listesindeydi. Bugünkü ödeme katmanının atası.
- VMComEM — elektro-mekanik makineleri röle çıkışlarıyla kontrol ederdi. Bugünkü PLC/Modbus entegrasyon işinin atası.
Bunları merkezde toplayan ürün Gateway 2000 idi: sahadan gelen şifreli paketleri çözer, istatistik ile kart işlemini ayırır, banka ile yetkilendirme için bağlantı kurardı. Bugünkü bulut katmanının atası.
Telefon hattı olmadan, kablosuz kart ödemesi
En dikkat çekici uygulama sahadaydı: Pepsi-Cola Türkiye için, otomatların Mobitex kablosuz ağı üzerinden VISA/MasterCard kabul etmesini sağladık. Akış bugünküyle şaşırtıcı derecede aynıydı: kart okutulur → makine yetkilendirme paketini Gateway 2000'e yollar → gateway bankaya iletir → yanıt şifreli olarak makineye döner → onay varsa ürün verilir. Satışlar makinede tamponlanır, banka ile senkronlanır — yani çevrimdışı dayanıklılık bile o gün oradaydı.
Telefon hattı çekmeden, herhangi bir yere koyabildiğiniz, kartla ödeme alan, satışını merkeze bildiren bir otomat — 2000'lerin başında. Ve bu bir deneme değildi: Türkiye'nin otomat pazarı lideri Pepsi-Cola, 1,5 yıl boyunca 25 otomatta denedikten sonra uygulamayı yaygınlaştırma kararı aldı. Sistem Bilişim 2000 Fuarı'nda tanıtıldı.
Dönemin basını haberi böyle verdi. Telepati dergisi, Haziran 2001 sayısında “Pepsi Cola bir ilke daha imza attı” başlığıyla şunu yazdı:
“Sistem tamamen Türkiye'de Türk mühendisler tarafından yapıldı. Sistemin bütünleştirmesini DMS tech firması yaptı. Otomatlarda kredi kartlarının banka tarafında sorgulanması kablosuz ortamda Corbuss altyapısıyla sağlanmakta.”
Haber tek bir dergiyle sınırlı da kalmadı. Ekonomist, 20 Mayıs 2001 sayısında aynı gelişmeyi “Pepsi'den kredi kartlı otomat” başlığıyla duyurdu: “Türkiye'deki otomat pazarının lideri Pepsi, Türkiye'de ilk kez kredi kartı ile çalışan otomatlarıyla hizmete başladı. Tamamen Türk mühendisleri tarafından yapılan sistemin entegrasyonu” bir Türk yazılım firması — yani biz — tarafından gerçekleştirildi. İki ayrı dergi, aynı ay, aynı iki şeyi yazdı: Türkiye'de bir ilk, ve baştan sona Türk mühendisliği. Bu ekosistemde Corbuss, Sony Ericsson ve Creaworld ile çözüm ortağıydık; projedeki ödeme ürünü — VM-POS — bizimdi. Bu ayrımı Pepsi de kendi tanıtım broşüründe açıkça yaptı: "Kredi kartı VM-POS/C teknolojisi, DMS Tech tarafından sağlanmıştır." — iletişim tarafı ise Ericsson'ın Mobitex teknolojisi ve Corbuss'un ağı üzerinden. Ödeme makinenin içindeydi ve bizimdi; ağ başkasınındı — ve bu ayrımı söyleyen biz değil, müşteri. NTV-MSNBC de Ağustos 2001'de, Pepsi'nin kredi kartlı otomatlarının “Türkiye'de ilk kez” sahada olduğunu bağımsız olarak doğruladı.
Ve bu ilişki bir dönemlik değildi. Sekiz yıl sonra, Bizim Market dergisinin Ağustos 2009 sayısında Pepsi Bottling Group Yerinde Tüketim Direktörü Reha Haznedaroğlu şöyle diyordu:
“1999 yılından bu yana makinelerimizde kredi kartı ve cep telefonuyla satış yapıyoruz. Bu sistemleri ülkemizde kullanan ilk ve tek firmayız. ... Kredi kartlı mekanizmalar[ı] DMSTech firma[sı] ile çalışıyoruz.”
Yani "ilk"i sadece biz söylemiyoruz — müşteri, on yıl sonra, kendi ağzından söylüyor. “Tamamen Türk mühendisler tarafından yapıldı” — 1998'deki “ilk yerli ürün” ödülünün sahadaki karşılığı buydu.
Telemetri ve ödeme — bugün platformumuzun iki temel katmanı — 25 yıl önce aynı mühendislik masasında, aynı kartın üstünde başladı.
“25 yıl mühendislik” bir slogan değil
Piyasada otomat ödeme ve takip alanına yeni giren birçok firma var. Bizi ayıran şey, bir ürün değil; birikim. 1998 Mobitex ödülünden bugünkü Android + bulut platformuna kadar, aynı problemi — self-servis makineyi güvenilir, ölçeklenebilir ve uzaktan yönetilebilir kılmak — çeyrek asırdır çözüyoruz.
Yeni bir oyuncu bir terminal satabilir. 25 yıllık kablosuz veri ve ödeme mühendisliğini satamaz.
Bugün nerede
O gün geliştirdiğimiz Mobitex ürününün doğrudan devamı, bugün her makineden gerçek zamanlı sinyal toplayan otomat telemetri platformumuz. Satış, stok, sıcaklık, hata ve çalışma süresini tek panelde görürsünüz — 1998'de bir plaketle başlayan işin bugünkü hâli.
Bugünkü platformu otomat telemetri ve uzaktan izleme sayfasında inceleyebilirsiniz.